adrenalin ve noradrenalin (epinefrin, norepinefrin) Böbreküstü bezlerinin iç bölgesinden salgılanan iki ayrı etkin madde; epinefrin ve norepinefrin.
Bu iki madde ayrıca sempatik sinir uçlarında da açığa çıkarak sinir uyarılarını ilgili organa ileten kimyasal aracı görevini üstleniyor.
Kimyasal açıdan bu iki bileşik arasında çok az fark vardır. İkisinin de farmakolojik etkisi, sempatik sinir sisteminin uyarılmasından doğan etkilere benziyor. Bu nedenle ilaç sınıflandırılmasında bu iki madde de “sempatomi metik” ya da “adrenerjik” ilaçlar grubundan sayılıyor.
Böbreküstü bezlerinin salgısında yaklaşık yüzde 80 oranında adrenalin; yüzde 20 oranında da noradrenalin bulunmasına karşılık, sempatik sinirlerde bu oran, tersine dönüyor ve noradrenalin ağır basıyor. Bu bileşikler, evcil hayvanların böbreküstü bezlerinden elde ediliyor ya da sentez yoluyla hazırlanıyor. Bunların etkin ve arıtılmış biçimleri, klinik uygulamalarda kullanılıyor. Bu amaçla verilen adrenalin ve böbreküstü bezinin orta kesiminin kana karıştırdığı salgı olan adrenalin salgısı, kan şekerini daha çok üretmek için karaciğeri uyarıyor; kanın pıhtılaşma hızını artırıyor ve kasların sinirsel uyaranlara duyarlığını güçlendiriyor; kalp kasılmalarının hızını ve gücünü artırıp çevresel kan damarlarını daraltarak kan basıncının yükselmesini sağlıyor. Ayrıca ince bronşları genişleterek solunumu rahatlatıyor.
Adrenalinin metabolizmadaki etkisi de kan şekerindeki artışla ortaya çıkıyor. Noradrenalinin de benzer etkileri olmakla birlikte, metabolizma ve kalp üzerindeki etkisi, adrenaline oranla çok daha hafif kalıyor. Noradrenalin verilen kişilerde kan basıncının yükselmesi, daha çok, bu maddenin güçlü daraltıcı etkisinden kaynaklanıyor. Adrenalinin damar daraltıcı özelliği, bölgesel (lokal) anesteziklerin emilmesini geciktirerek hem anestezik maddelerin etki süresini hem de zehirlenme olasılığını azaltıyor.
Sınırlı anestezi amacıyla kullanılan maddelerle birlikte, genellikle adrenalin de veriliyor. Adrenalinin ayrıca ilaca tepki, kurdeşen (ürtiker) ve saman nezlesi gibi akut alerjik hastalıklarda da yararlı etkileri bulunuyor. Yüzeysel deri ve mukoza kanamalarını durdurmak için ya da bazı alerjilerde burun damarlarına fazla kan yüklenmesinden ileri gelen burun tıkanıklıklarını açmak için de adrenalinin damar daraltıcı etkisinden yararlanılıyor.
Şoklarda görülen kan basıncının (tansiyonun) birdenbire düşmesine karşı, damar içine noradrenalin şırınga ediliyor. Ancak, yüksek dozda verildiğinde, her iki bileşik de beyin kanamalarına ve kalp hastalıklarına yol açabiliyor.
